In memoriam Jotika Hermsen– Boeddhistisch lerares
29 juli 1932 – 11 maart 2026
door Riët Aarsse, 20 maart 2026
Dit in memoriam is een persoonlijk eerbewijs aan Jotika. Zij overleed op 11 maart en gister, 19 maart, deden we haar uitgeleide. “Een zonovergoten dag”, sprak Helma Ton, “net zoals de dag dat ze werd geboren”.
Na een paar rondjes gefietst te hebben op zoek naar het tempeltje in de Pieterspoortsteeg vond ik het blauwe deurtje. Daar was de introductiecursus vipassana onder leiding van Jotika. Ik wist niet dat het de laatste cursus was die ze zou geven, want in 2010 bleek ze 78 jaar en wilde ze ‘met pensioen’.
Later vroeg ze of ik de zondagochtend meditatie wilde overnemen. Ze wijdde me in. Toonde me ceremoniële voorwerpen en pakte een potje Indiase wierrook om voor te doen hoe je die het beste kon aansteken. Buigen had ze me al geleerd; ‘zuiverheid, mededogen, wijsheid’. Om me moed in te spreken voor de eerste keer voor de groep zei ze: “Zeg ze maar wat je weet”. Later hoorde ik dat haar leraar hetzelfde had gezegd
Ik was meteen gegrepen door de vipassana en ook door Jotika; haar lichte, compassievolle, wijze manier van lesgeven raakte me en ik durfde me aan de diepgang van de meditatie over te geven. Na de zomerretraite in Naarden met Jotika, Peter Baert en Henk van Voorst ging ik hetzelfde jaar naar Azië om te mediteren. Toen ik na zes maanden terugkwam ging ik op bezoek bij Jotika. Ze keek me aan met haar wakkere, wijze ogen en zei vrolijk “Zou je nog wel een keer naar Birma willen?” “Ja, met jou zou ik dat wel willen”.
En zo ontstond het plan voor wat haar laatste reis naar Myanmar zou worden. Ik haalde haar op van het vliegveld in Bangkok. Ik kwam uit een retraite in Nepal nadat ik in Vaisali in India de Sakyadittha conferentie had bijgewoond; een conferentie over vrouwen in het Boeddhisme. “Ga daar maar eens kijken”, had Jotika gezegd.
We vlogen naar Mandalay om te gaan mediteren bij de eminente Pa Auk Sayadaw en een student van hem. Na 3 weken samatha (concentratie meditatie) probeerde Jotika in contact te komen met de eerwaarde Sayadaw U Nandamala. “Come, come!”, zei Sayadaw door de telefoon. Hij was in het nieuwe Institute for Dhamma Education in Pyin Oo Lwin.
Jotika kende hem van cursussen in Duitsland en Sagaing, en deze zeer gewaardeerde en geleerde leraar was vier keer in Naarden geweest om Abhidhamma (boeddhistische psychologie) te onderwijzen.
Het was prachtig en ontroerend om te zien hoe deze twee oude Dhamma vrienden met een diepe waardering voor elkaar, elkaar weer ontmoetten. De gracieuze wijsheid van Sayadaw en de nieuwsgierigheid van Jotika om antwoord te vinden op complexe dhamma kwesties rond o.a. doodsbewustzijn, wedergeboorte, nibbana (verlichting).
Elke dag hadden we een gesprek met Sayadaw: Jotika stelde meestal een vraag, Sayadaw antwoordde. We namen de gesprekken op, ik werkte ze uit en dan gingen we er ’s avonds verder op studeren.
Een wonderlijke, spannende en inspirerende tijd.
Boeddhistische nonnen van Pa Auk kwamen langs, ze hadden over Jotika gehoord en wilden haar graag ontmoeten. Het waren kleine dhamma feestjes, veel verbinding en enthousiasme en Jotika als centrum van wijsheid, vreugde en metta.
Bij het afscheid keken Jotika en Sayadaw elkaar lang in de ogen; in elkaars hart van wijsheid, beter gezegd. Sabbe sankhara anicca, niet wetend of ze elkaar nog weer zouden zien.
Sayadaw U Nandamala nodigde mij uit voor de cursus voor zijn internationale studenten over Nibbana later dat jaar. Vele keren ben ik daarna langere tijd bij hem geweest, om te studeren en teksten toegankelijk te maken in het Engels. Jotika zocht ik elke keer op als ik terugkwam uit Azië.
Een andere keer zei ze: “Er is een Insight Dialogue retraite met Gregory Kramer en Phyllis Hicks, dat is misschien wel wat voor je”. En zo kwam ik ook via Jotika op het pad van de interpersoonlijke meditatie en relationele dhamma.
In Nederland was er van alles gaande, ook in Amsterdam waar ik me niet meer thuis voelde in het tempeltje. Amsterdam Inzichtmeditatie werd met andere mediterenden opgericht om de beoefening op meer plekken toegankelijk te maken.
De laatste jaren ging ik regelmatig naar Heino, we hadden veel plezier als we samen lunchten, of iets lekkers aten dat Jotika klaar had staan. Bijpraten, dhamma uitwisselen.
Haar 90e verjaardag was een hereniging met Sayadaw dr Nandamala, nu online. Daaruit volgde een serie online dhammalezingen, die onze geliefde leraar op zondagochtend gaf.
Vorige week belde ik hem met het verdrietige nieuws van Jotika’s overlijden. Hij schreef een prachtige condoleance voor iedereen die betrokken was bij Jotika. Hier een citaat uit zijn boodschap:
“Jotika was a diligent learner and practitioner of the Dhamma, striving earnestly in the cultivation of sīla [ethiek], samādhi [kalmte] and pañña [wijsheid] and showing the path through her own example.
Those who have benefited from her kindness and guidance may repay their gratitude by continuing the wholesome work she began, following in her footsteps, and taking her as an inspiration. By cultivating mindfulness and practicing Vipassanā in accordance with the Buddha’s teaching, we can truly honor her legacy.
I firmly believe that her sincere practice of Vipassanā and the merits she accumulated will serve as strong supporting conditions for a fortunate rebirth in blissful abodes.”
We staan op de schouders van Jotika.
Mogen we haar nalatenschap in waardigheid eren en een bron van inspiratie laten zijn.
Dank je wel voor al je lessen, je wijsheid, je voorbeeld en je spirituele vriendschap.
Rust zacht lieve Jotika – in that blissfull state.
In memoriam Peter Baert – Vipassana leraar Amsterdam
1952-10 maart 2026
Jotika overleed een dag nadat Peter Baert (nama) zijn lichaam (rupa) had verlaten, op 10 maart 2026. Peter was leraar bij Sangha Metta en begeleidde een meditatiegroep in De Roos en online.
Peter was een leraar van velen. Met zijn gulle, hartelijke aanwezigheid en vermogen om te luisteren heeft hij velen ondersteund op het pad van verdieping en bevrijding. Peter was ook psycholoog en we hadden vaak gesprekken over psychologische fenomenen als angst, gehechtheid en bevrijding.
Peter was leraar op mijn eerste retraite in Naarden. Ik herinner me hoe hij me heel vaardig door iets heel pijnlijks hielp. Later nodigde hij mij genereus uit om met hem een retraite te begeleiden. Het was in Bosoord, Loenen, en als thema hadden we ‘liefde’. Hoe kunnen we onthecht lief hebben? Peter was zorgzaam en vol geduld voor mijn leerproces. Zijn vertrouwen was een weldaad en vormde een basis voor mijn verdere ontwikkeling tot retraite begeleider.
Als ik aan Peter denk, dan denk ik aan zijn eerlijkheid en eigenzinnigheid. En ook aan hoe hij mogelijkheden creëerde om lange retraites te doen, zonder dat hij zelf naar Lumbini, Nepal, hoefde te reizen.
Wonderlijk genoeg gaven Jotika en Peter samen hun laatste retraites over leven en sterven.
.
Dank je wel lieve Peter. Waar je ook bent, moge je in vrede zijn.
Riët Aarsse